• Zobacz więcej

    Studia na kierunku "Historia" w Instytucie Historii i Stosunków Międzynarodowych

  • Zobacz więcej

    Studia na kierunku "Stosunki Międzynarodowe" w Instytucie Historii i Stosunków Międzynarodowych

  • Zobacz więcej

    Studia na kierunku "Archeologia" w Instytucie Historii i Stosunków Międzynarodowych

  • Zobacz więcej

    Studia na kierunku "Media i Cywilizacja" w Instytucie Historii i Stosunków Międzynarodowych

  • Zobacz więcej

    Studia na kierunku "Studia nad Wojną i Wojskowością" w Instytucie Historii i Stosunków Międzynarodowych

Wykład prof. P. Zwierzchowskiego - 8.IV.2009

 

 

    Naród, który nie szanuje swej przeszłości -

 nie zasługuje na szacunek teraźniejszości

 i nie ma prawa do przyszłości

 

               Józef Piłsudski

 

           System komunistyczny przez cały okres swojego istnienia dążył do złamania kręgosłupa moralnego w społeczeństwie. Miały temu służyć nie tylko szykany, ale i ukazywanie pewnych rzeczy w tzw. krzywym zwierciadle. Film miał to zadanie ułatwiać. Dzięki obrazowi można było w dowolny i wygodny sobie sposób przedstawić wybrany motyw. Mogła to być klasa społeczna lub dziedzina naukowa. Przykładem, na którym  skupił się prof. dr hab. Piotr Zwierzchowski w swoim wykładzie był właśnie portret inteligenta oraz wizja historii w kinematografii PRL. Wykład współorganizował szczeciński oddział IPN.

              Z II wojny światowej polska inteligencja wyszła mocno okaleczona. Z czasem jednak stare elity intelektualne wykształciły nową arystokrację umysłową, co zapewniło pewnego rodzaju ciągłość. Władza komunistyczna obawiała się ludzi wykształconych, dlatego starała się ukazywać swoich przeciwników w nienajlepszym świetle. W filmie „Kariera” z 1956 w reżyserii Jana Koechera ukazana została postać zagubionego inteligenta, który jest namawiany przez agenta do współpracy z obcym wywiadem. Ukazany, w tym obrazie, człowiek jest pod wpływem namowy zaczyna się wahać stawiając na szali wierność ojczyźnie a dobro materialne. Inteligent jednak ze skruchą udaje się do Urzędu Bezpieczeństwa. Winy są mu darowane, a władza ludowa wspaniałomyślnie wybacza.

Po 1960 roku kończy się okres tzw. polskiej szkoły filmowej, a wraz z nią odchodzą wszelkie kompleksy ukazywane na ekranie na rzecz większej radości z życia. Prezentowane są w tym czasie takie filmy jak „Mąż swojej żony”, gdzie ukazana jest niedojrzałość młodej inteligencji oraz „Struktura kryształu”. Ciekawym filmem jest „Zaliczenie” z młodym Danielem Olbrychskim w roli głównej. Profesor egzaminujący studenta jest ukazany jako człowiek wredny, który jednak poprzez swoje zachowania nie dość, że zadziwia to jeszcze pokazuje jak postępować moralnie i etycznie.

W latach 70 dochodzi w polskim kinie trend określany jako kino moralnego niepokoju. W filmie Krzysztofa Zanussiego „Barwy ochronne”, w którym ukazane zostały dwie postawy w świecie inteligencji. Pierwszą postawę reprezentuje młody inteligent pełen idealistycznej energii. Przeciwieństwem jego jest stary docent, który jest postacią cyniczną  przez co nie może wzbudzać sympatii widza. Ostatnim prezentowanym i omawianym filmem w tej części było dzieło Janusza Kijowskiego „Indeks”, który ukazuje młodego i mającego problemy inteligenta przez bardzo przykry pryzmat.

             W drugiej część prelegent skupił się na przedstawieniu wizji historii w filmach. W filmach doby komunizmu przedstawiano nieustanną walkę dobra ze złem zwracając szczególna uwagę na idealizowaniu tej strony dobrej a demonizowaniu tej która miała być zła. Za wzór stanowiło oczywiście kino radzieckie. Przywołano tutaj film radziecki „Chleb” gdzie z całym pięknym i szlachetnym wdziękiem ukazano postać Feliksa Dzierżyńskiego dzielącego się własnym chlebem z głodującymi rodakami. Pierwszą wielką produkcją historyczną byli „Krzyżacy” w reżyserii Aleksandra Forda. Ten film w pełni oddawał niechęć jaką Polacy mieli żywić do Niemców za lata II wojny. Obraz ma wydźwięk antyniemiecki i antyzachodni. Epatuje tutaj panslawizm, który przedstawiony jest przez przyjaźń i wspólną walkę ludów wschodnich z rycerzami z zachodu. Sienkiewicz przez kolorowy obraz filmu oraz treść został uaktualniony. Pamiętajmy, że film został nakręcony zaledwie 15 lat po wojnie w czasie, kiedy w Niemczech zaczęły powstawać prądy rewizjonistyczne. Następną wielką ekranizacją były „Popioły” w reżyserii Andrzeja Wajdy. Przez ten film zadano wiele pytań, które następnie rozpoczęły dyskusję. Próbowano odpowiedzieć, czy Polacy byli ofiarami historii i czy słusznie było bić się za kogoś bez żadnego znaczącego efektu? W latach 70 powstało wiele filmów o początkach państwa polskiego, które miały nawiązywać do współczesnej budowy Polski Ludowej. Pod koniec lat 70 i na początku 80 powstały filmy, które negatywnie miały przedstawiać czasy II RP jak „Śmierć Prezydenta” czy „Zamach Stanu”. Obrazy te miały dostarczyć argumenty widzom o negatywnej ocenie tamtego okresu politycznego.

          Podczas wykładu z przyczyn czasowych nie udało się pokazać wszystkich materiałów filmowych jednak sama tematyka jak i sposób omawiania tematu na pewno zwracał uwagę słuchaczy. Zabrakło też niestety czasu na pytania i dyskusję jednak ta zapewne zagości przy okazji następnego wykładu. Dziękujemy  prof. dr hab. Piotrowi Zwierzchowskiemu za ciekawy, barwny i zajmujący wykład.        

 

 

Paweł Muszyński (KN Archiwistów)