• Zobacz więcej

    Studia na kierunku "Historia" w Instytucie Historii i Stosunków Międzynarodowych

  • Zobacz więcej

    Studia na kierunku "Stosunki Międzynarodowe" w Instytucie Historii i Stosunków Międzynarodowych

  • Zobacz więcej

    Studia na kierunku "Archeologia" w Instytucie Historii i Stosunków Międzynarodowych

  • Zobacz więcej

    Studia na kierunku "Media i Cywilizacja" w Instytucie Historii i Stosunków Międzynarodowych

  • Zobacz więcej

    Studia na kierunku "Studia nad Wojną i Wojskowością" w Instytucie Historii i Stosunków Międzynarodowych

Wykład prof. Anny Wolff-Powęskiej-7.12.2011

Dobro i zło należy pamiętać wiecznie. Dobro, ponieważ wspomnienie, że kiedyś nam je wyświadczono, uszlachetnia nas. Zło, ponieważ od chwili, w której je nam wyrządzono, spoczywa na nas obowiązek odpłacenia za nie dobrem. — Mikołaj Gogol  

 

Wykład prof. dr hab. Anny Wolff-Powęskiej

7.12.2011            

Problem kształtowania pamięci zbiorowej i odpowiednio rozumianej polityki historycznej stanowi od pewnego czasu powszechnie dyskutowany w polskiej opinii publicznej temat, który jednocześnie wzbudza coraz większe zainteresowanie wśród badaczy. Tym bardziej cieszy, iż w progi naszego Instytutu zawitała wybitna specjalistka zajmująca się m.in. kwestią niemieckiej pamięci historycznej, była dyrektor Instytutu Zachodniego w Poznaniu oraz przewodnicząca Rady Naukowej Centrum Badań Historycznych w Berlinie, prof. dr hab. Anna Wolff-Powęska. Jej wykład, nawiązujący do najnowszej książki Pamięć brzemię i uwolnienie. Niemcy wobec nazistowskiej przeszłości (1945-2010), zgromadził znaczną liczbę pracowników i studentów Wydziału Humanistycznego.

Prof. Wolff-Powęska już w początkowej części swojego wystąpienia zwróciła szczególną uwagę na sprecyzowanie pojęcia pamięci zbiorowej oraz jej kluczowego wpływu na kształtowanie tożsamości społeczeństwa. Temat ten, podjęty na przykładzie narodu niemieckiego jest szczególnie interesujący, ale jednocześnie na tyle wieloaspektowy, iż trudny do całościowej analizy. W książce Pamięć brzemię i uwolnienie… autorka zajęła się pamięcią sprawców – niemieckich uczestników największych okrucieństw II wojny światowej. Mierząc się z problemem, postawiła tezę, iż to nie apele o moralną i duchową odnowę podnoszone po 1945 roku, a wprowadzone z czasem instytucje demokratyczne spowodowały zmianę stosunku Niemców do narodowego socjalizmu. Jednocześnie badaczka pokusiła się o próbę znalezienia odpowiedzi na pytanie, czy wyjątkowość zbrodni popełnionych przez przodków naszych zachodnich sąsiadów znajdzie odpowiednik i przełożenie na wyjątkowość pamięci kolejnych generacji. Charakterystyczne dla „pamięci sprawców” okazało się typowe dla winowajców milczenie i wypieranie ze świadomości otoczenia własnych zbrodni. Ze zrozumiałych względów pokolenie Niemców uczestniczących w walkach II wojny światowej nie dbało o upamiętnienie swych czynów. Im jednak dalej od 1945 roku, tym bardziej wzmagała się debata na temat faktycznych czynów Niemców. Droga do pełnej jednomyślności w ocenie przeszłości narodu niemieckiego okazała się jednak problematyczna nawet po zjednoczeniu tego kraju. W dyskusji zainaugurowanej po wykładzie prelegentki poruszono różnorodne zagadnienia, począwszy od zagadnienia „urlopu historii” w Niemczech, przez wpływ pamięci zbiorowej na niemiecką politykę, aż po kwestię postępującego zróżnicowania narodowościowego i kulturowego społeczeństwa niemieckiego i wpływu tego zjawiska na pamięć o przeszłości narodu znad Renu.

Dziś debata wokół pamięci zbiorowej stanowi nie tylko pole badawczej aktywności historyków - niesie ona za sobą również ogromny potencjał polityczny. Utrata przez badaczy monopolu na kreowanie wizji przeszłości oraz prawdy historycznej jest zjawiskiem, którego nie da się jednoznacznie ocenić. Niemniej uczestniczenie w tym procesie społeczności historyków wydaje się czymś naturalnym i nieuniknionym. Cieszy więc perspektywa kolejnego spotkania z prof. Wolff-Powęską, planowanego przez spiritus movens wykładu, prof. dr. hab. Włodzimierza Stępińskiego, już na wiosnę przyszłego roku. 

 

Anita Taźbierska