Zakład Badań i Analiz Wschodnich

  • Drukuj

Kierownik: dr hab. prof. US Ryszard Tomczyk
 
Zakład Studiów Wschodnich funkcjonuje w  w strukturze Instytutu Historii i Stosunków Międzynarodowych. Powadzi działalność naukową i dydaktyczną dotyczącą stosunków międzynarodowych i historii najnowszej na obszarze krajów byłego ZSRR i Europy Środkowo-Wschodniej. Główne kierunki badań Zakładu to: stosunki międzynarodowe i sytuacja polityczna w krajach byłego ZSRR, ze szczególnym uwzględnieniem wschodnich sąsiadów Polski oraz regionu kaukaskiego. Problematyka badawcza obejmuje też historię państw i narodów byłego ZSRR oraz śladów polskiej obecności w tych krajach.
 
Bieżąca działalność Zakładu
 
 
W 2011 roku obchodzona jest w Polsce 65 rocznica repatriacji do kraju osób deportowanych do ZSRR w czasie II wojny światowej. W obchody uroczystości zaangażował się bardzo intensywnie szczeciński odział Związku Sybiraków, organizując konkursy dla uczniów szkół naszego województwa oraz wystawę umieszczoną w wagonie towarowym, podobnym do tych, którymi posłużono się w czasie repatriacji. Jednak, pierwszym elementem szczecińskich obchodów rocznicowych była zorganizowana 17 marca w tutejszym Klubie Garnizonowym konferencja, podczas której zaznaczył się bardzo wyraźnie udział pracowników i studentów oraz doktorantów US skupionych wokół Zakładu Studiów Wschodnich.
W spotkaniu uczestniczył przedstawiciel Prezydenta Miasta, Urzędu Marszałkowskiego oraz Instytutu Pamięci Narodowej i Wojska Polskiego, licznie przybyli Sybiracy oraz uczniowie szkół, a także wielu studentów i doktorantów US. Po rozpoczęciu obrad przez panią prezes Związku Sybiraków, Iwonę Biedulską, referat na temat repatriacji wygłosił profesor Andrzej Furier. Profesor zwrócił uwagę na liczne kontrowersje, które, mimo upływu wielu lat, wciąż pojawiają się wokół tego zagadnienia, mówiąc m. in. o nieścisłości samego pojęcia repatriacja w odniesieniu do deportowanych oraz o tym, że w dalszym ciągu nie udało się badaczom, zarówno polskim, jak i rosyjskim, ustalić dokładnej i niewzbudzającej większych kontrowersji liczby osób wywiezionych do ZSRR oraz repatriowanych z tego kraju. Referent podkreślił również to, że nawet stworzenie ram chronologicznych dla procesu powrotu obywateli polskich ze Związku Radzieckiego wciąż pozostaje problemem. Co więcej, profesor zwrócił uwagę na to, że w międzynarodowym gronie naukowców, zwłaszcza wśród badaczy anglosaskich (nazywanych przez profesora zamorskimi) nie ma świadomości, że fakt deportacji Polaków do ZSRR, a zatem i ich powrotów, w ogóle zaistniał.
Profesor Ewa Jackowska w wystąpieniu zatytułowanym Trauma opromieniona nadzieją skupiła się na dwóch zagadnieniach. W pierwszej kolejności określiła, na podstawie przeprowadzonych przez nią badań psychologicznych w grupie stu repatriowanych, główne czynniki wywołujące traumę u osób deportowanych: głód oraz zagrożenie śmiercią własną, swoich bliskich bądź ludzi, z którymi Polacy się spotkali. Referentka zwróciła również uwagę na pozostałe, bardzo liczne, czynniki stresogenne pojawiające się w środowisku osób wywiezionych do ZSRR, np. na strach o losy ojców rodzin, aresztowanych przez NKWD jeszcze przed deportacją. Jednocześnie jednak Pani Profesor zwróciła uwagę na fakt, że w psychice wywiezionych funkcjonował również mechanizm obronny, który objawiał się właśnie w niezachwianej nadziei na powrót do ojczystego kraju, bardzo często wspomaganej przez kultywowanie wiary katolickiej.
Uzupełnieniem spotkania była projekcja filmu poświęconego deportacjom Polaków do ZSRR w trakcie II wojny światowej i po jej zakończeniu oraz wystawa zorganizowana przez szczeciński oddział IPN-u. Warto w tym miejscu zwrócić również uwagę na fakt, że przedstawiciele środowisk sybirackich z całego województwa zachodniopomorskiego zgromadzeni na spotkaniu zadeklarowali chęć bliskiej współpracy z Zakładem Studiów Wschodnich naszej uczelni. 
 
 mgr Anna Szymczak
 
*** 
Zakład Studiów Wschodnich zaprasza a Konferencję poświęconą 65. rocznicy powrotu Sybiraków do ojczyzny organizowaną przez Szczeciński Oddział Związku Sybiraków oraz  Klub 12. Dywizji Zmechanizowanej. 
Konferencja odbędzie się 17 marca w Klubie 12. Dywizji Zmechanizowanej (ul. Wawrzyniaka 5, Szczecin). 
 
Rozpoczęcie  o godzinie 12.00.
 
W programie: 
 
- Powroty do ojczyzny osób deportowanych w latach 40. XX wieku do Związku Radzieckiego - wykład prof. dr hab. Andrzeja Furiera
- Trauma opromieniona nadzieją - wykład prof. Ewy Jackowskiej
- Projekcja filmu "Losy zesłańców Sybiru'
- Wystawa fotografii "Sybiracy"  
 
 
 
*** 
"Uniwersytet a Wschód"  w Przeglądzie Uniwersyteckim 
 
Zachęcamy do lektury styczniowego  numery Przeglądu Uniwersyteckiego poświęconego tematyce wschodniej. 
 
O związkach Uniwersytetu i Szczecina z szeroko pojmowanym Wschodem, który jest obszarem inspiracji naukowej i kulturowej, sposobach wykorzystania potencjału uczelni i studentów nad badaniami wschodnimi oraz koncepcji Katedry Studiów Wschodnich można przeczytać w Dyskusji  Redakcyjnej, w której uczestniczyli  dr Jolanta Miturska-Bojanowska, prof. Andrzej Furier, prof. Jerzy Kochan, dr Roman Gawarkiewicz i dr Piotr Klefkowski. 
 
Szczególnej uwadze polecamy także artykuły doktorantów Zakładu Studiów Wschodnich  mgr Anny Szymczak „Relacje Szczecin-Wschód”, w którym autorka poświęca omówieniu przykładów kontynuacji współpracy i nowych inicjatyw naukowych i społecznych, które budowane być mogą przy współudziale planowanej na US Katedrze Studiów Wschodnich oraz relację ze spotkania z ambasadorem Ukrainy w artykule  „Szczecin patrzy na Wschód” autorstwa mgr Michała Romańczuka.
 
Numer dostępny na stronach Przeglądu Uniwersyteckiego.
 
*** 
SPOTKANIE Z AMBASADOREM NADZWYCZAJNYM I PEŁNOMOCNYM UKRAINY

Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Ukrainy w Rzeczypospolitej Polskiej Pan Markian Malski przyjął zaproszenie Zakładu Studiów Wschodnich US i zaszczycił swoją obecnością Wydział Humanistyczny i 25 października 2010 roku gościł z wykładem „Główne kierunki polityki zagranicznej Ukrainy a możliwości współpracy polsko-ukraińskiej”. Spotkanie, zorganizowane przez Zakład Studiów Wschodnich Instytutu Historii i Stosunków Międzynarodowych US, poświęcone było bieżącej sytuacji wewnętrznej Ukrainy i jej polityki zagranicznej. Ambasadorowi towarzyszyła małżonka, sekretarz ambasady oraz konsul honorowy Ukrainy w Szczecinie Pan Henryk Kołodziej. Spotkanie poprowadził prof. dr hab. Andrzej Furier. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele władz uczelni, kadra naukowa i studenci.
Ambasador w swoim wystąpieniu przedstawił Ukrainę jako państwo stabilne, przewidywalne i w pełni proeuropejskie. Na wstępie omówiona została sytuacja ekonomiczna Ukrainy, nastroje społeczne panujące w kraju, kwestia wolności mediów oraz najbliższych wyborów do władz lokalnych. Głównym tematem spotkania były stosunki międzynarodowe Ukrainy i kwestia jej dialogu z Unią Europejską. Omówiono problemy integracji europejskiej, współpracy gospodarczej i pomocy makroekonomicznej dla Kijowa oraz wzmacniania polityki sąsiedztwa w ramach Partnerstwa Wschodniego. Sporo miejsca poświęcono tematowi otwarcia Ukrainy na konstruktywny dialog z przedstawicielami społeczności międzynarodowej.
Dyskusja, jaką wywołało wystąpienie Ambasadora, została zdominowana przez dwa tematy. Pierwszy dotyczył problemu dywersyfikacji źródeł energii i bezpieczeństwa energetycznego. W tym też kontekście omówiono stosunki z Rosją. Drugim tematem była kwestia wspólnego dziedzictwa historycznego Polski i Ukrainy i potrzeby polsko-ukraińskiego pojednania oraz zmiany dotychczasowego stereotypu postrzegania wzajemnych stosunków.
 
fot. M. Romańczuk
Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Ukrainy w Rzeczypospolitej Polskiej Markian Malski
 
fot. M. Romańczuk
*
 
fot. M. Romańczuk
*
 
fot. M. Romańczuk
*
 
fot. M. Romańczuk
*
 
 
fot. M. Romańczuk
copyright (c) 2010 WHUS
 
 
 
 
 
 
 
 
 
***
22 października 2010  odbyła się III Ogólnopolska Konferencja Doktorantów Uniwersytetu Szczecińskiego. W panelu historycznym, zatytułowanym ,,Konflikt społeczny czy polityczny-problem konfliktów XIX i XX wieku'', jako referenci, wzięli udział mgr Anna Szymczak, przedstawiając rolę Centrum Dialogu Przełomy w dokumentowaniu konfliktów na Pomorzu Zachodnim oraz mgr Szymon Bursewicz, wygłaszając referat ,,Reakcja prasy PRL na odznaczenie Virtuti Militari Pawła Szandruka. Przyczynek do dziejów konfliktu polsko-ukraińskiego''. Gościem specjalnym konferencji był Irakijczyk, Hazim Al-Nuaimi. Podczas konferencji niezwykle interesująco i wyczerpująco przedstwił uczestnikom spotkania sytuację wewnętrzną w Iraku za rządów Husaina oraz po wkroczeniu na teren kraju wojsk USA. Przy tej okazji, mówiąc z perspektywy zwykłego Irakijczyka, obalił wiele mitów utrwalonych przez zachodnie media dotyczących życia w jego kraju.
  
*** 
W dniach 15-16 października 2010 roku w Trzebiatowie odbyło się jubileuszowe, dziesiąte już seminarium naukowe ,,Trzebiatów-spotkania pomorskie''. Jednym z  referentów była doktorantka US mgr Anna Szymczak, która wygłosiła referat ,,Zanim Trzebiatów stał się ich domem-relacja Marii Ragan o przebiegu deportacji Polaków do ZSRR przeprowadzonej 13 kwietnia 1940 roku oraz o pobycie na zesłaniu w latach 1940-1946''. 
 

***

Dnia 10 czerwca 2010 r. w Połczynie Zdroju odbyło się sympozjum pt. ,,Konstanty Symonolewicz - orientalista, dyplomata, opiekun Polonii mandżurskiej’’. Zostało ono zorganizowane przez Książnicę Pomorską, Urząd Miasta Połczyn oraz Zakład Studiów Wschodnich IHiSM US. Sympozjum było efektem inicjatywy zgłoszonej przez prof. Andrzej Furiera dwa lata temu na konferencji "Polskie ślady na Dalekim Wschodzie", która odbyła się w Szczecinie. Ujawniono na niej, że Konstanty Symonolewicz został pochowany na ziemi pomorskiej, a jego grób znajduje się w opłakanym stanie. Aby zachować od zapomnienia tę pamiątkę po wielkim polskim orientaliście, na promocji materiałów konferencyjnych prof. A. Furier zebrał pieniądze, które przekazał na cel restauracji nagrobka Konstantego Symonolewicza.

W konferencji wzięli udział badacze zajmujący się problematyką polonijną w tym dwoje doktorantów US - mgr Anna Szymczak oraz mgr Szymon Bursewicz.

 
***
 
23 kwietnia 2009 roku  w Książnicy Pomorskiej w Szczecinie odbyła się prezentacja książki Polskie ślady na Dalekim Wschodzie - Polacy w Harbinie ( red. A. Furier, Szczecin 2008).
Publikacja jest efektem konferencji naukowej o tym samym tytule, zorganizowanej w Książnicy przy współudziale Zakładu Studiów Wschodnich IHiSM US w dniach 23-24 X 2008. Celem konferencji i publikacji jest wprowadzenie do obiegu naukowego materiałów ze spuścizny Polonii mandżurskiej zgromadzonych w Książnicy oraz poszerzenie stanu wiedzy o Polonii na Dalekim Wschodzie i o regionie dalekowschodnim. Spotkanie promocyjne prowadził kierownik Zakładu Studiów Wschodnich IHiSM US prof. dr hab. Andrzej Furier  oraz sekretarz naukowy Książnicy mgr Cecylia Judek. Głos zabrał m.in. prof. dr hab. Adam Winiarz (UMCS w Lublinie) oraz dr Leonard Spychalski - prezes Klubu Harbińczyków w Szczecinie. Obecni byli autorzy tekstów, studenci IHiSM oraz Harbińczycy.
 
 
***

POLSKIE ŚLADY NA DALEKIM WSCHODZIE – POLACY W HARBINIE

W dniach 23-24 października 2008 odbyła się współorganizowana przez Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych US konferencja naukowa „Polskie ślady na Dalekim Wschodzie – Polacy w Harbinie”. Współorganizatorami były: Książnica Pomorska im. St. Staszica w Szczecinie i Klub Harbińczyków w Szczecinie. Głównym celem konferencji było wprowadzenie do obiegu bardzo cennego materiału źródłowego, jakim są dokumenty i materiały Polonii mandżurskiej (harbińskiej), gromadzone i przechowywane w Książnicy Pomorskiej. Stanowią one wartościową bazę źródłową do badań zarówno dziejów polskiej emigracji w XX wieku, jak i problematyki politycznej oraz kulturowej Chin i Dalekiego Wschodu (m.in. państwa Mandżukuo). W konferencji wzięli udział badacze zajmujący się problematyką azjatycką i polonijną z kilku ośrodków naukowych Polski: prof. dr hab. Aleksander Winiarz (UMCS w Lublinie), dr hab. Wojciech Skóra (Akademia Pomorska w Słupsku), dr hab. Jakub Wojtkowiak (UAM w Poznaniu), dr Jarosław Neja (IPN w Katowicach), dr Mariusz Marszewski (UAM), pracownicy Książnicy Pomorskiej (m.in. sekretarz naukowy mgr Cecylia Judek), pracownicy Zakładu Studiów  Wschodnich IHiSM US (prof. dr hab. Andrzej Furier – przewodniczący obrad i dr Grzegorz Skrukwa). Pierwszy dzień obrad poświęcony był problematyce ogólnej Dalekiego Wschodu i Polonii dalekowschodniej. Drugi dzień wypełniły wystąpienia prezentujące poszczególne aspekty życia i działalności Polaków harbińskich w świetle źródeł. Przygotowane były one głównie przez doktorantów i młodszych pracowników nauki środowiska szczecińskiego, w tym doktorantów US (m.in. mgr Irmina Ślączka, mgr Agnieszka Zaremba, mgr Barbara Patlewicz, mgr Małgorzata Klimczak, mgr Paulina Olenkowicz). W konferencji aktywny udział wzięli też Harbińczycy – m.in. dr Leonard Spychalski. Materiały konferencyjne są w trakcie przygotowań do druku – planowany termin wydania to koniec semestru zimowego roku akademickiego 2008/2009. Konferencję współfinansowały miasto Szczecin i województwo zachodniopomorskie.